Adriaan Floriszoon Boeyens (1459-1523) groeide op aan de Oude Gracht als zoon van een Utrechtse timmerman. 

 


Van timmermanszoon tot Paus

In 1490, op 31-jarige leeftijd, werd hij benoemd tot hoogleraar theologie aan de plaatselijke universiteit. In 1515 vroeg zijn leerling en latere keizer Karel V hem om als stadhouder in Spanje te dienen. Adriaan Boeyens voldeed aan dat verzoek, zij het met tegenzin.

  


Bisschop

Adriaan Boeyens had weinig op met de politiek. In Spanje werd hij benoemd tot bisschop van Tortosa. In 1517 werd hij grootinquisiteur van Leon en Castilië en ontving hij de Kardinaalshoed.

 


Conclaaf

Na de dood van Paus Leo X (1 december 1521) koos de Rooms Katholieke Kerk Adriaan Boeyens, bij verstek, als de nieuwe Paus. In Spanje ontving Adriaan Boeyens het nieuws pas een maand na zijn uitverkiezing. In augustus 1522 hield hij als Adrianus VI zijn intocht in Rome.

Paus Adrianus VI, de eerste en enige Nederlandse Paus, stierf op 14 september 1523 op 64 jarige leeftijd. Het huis in Utrecht, dat hij in 1517 had gekocht en grondig had laten verbouwen, heeft hij nooit gezien. Na de dood van paus Adrianus werd het huis door de inwoners van Utrecht "Paushuize" genoemd.

 


Staten van Utrecht

In 1584 werd Paushuize eigendom van de Staten van Utrecht. Het fungeerde enkele jaren als ambtswoning van de gouveneur van het Sticht, Joost de Soete, heer van Villiers.

 


Daniël d'Ablaing

Daarna is het pand in bezit geweest van enkele adellijke families, waaronder jonkheer Reijnhart van Aeswijn, heer van Brakel, en daarna in 1612 van jonkheer Daniël d'Ablaing, maarschalk van het Oversticht. Daniël d'Ablaing heeft veel verbeteringen aangebracht. Zo liet hij de poort voor de brug plaatsen en gaf hij opdracht voor de bouw van de zuidervleugel.

Tegen jonkheer d'Ablaing werden verschillende processen gevoerd wegens onfatsoenlijk gedrag. Om te laten zien dat dit hem niet raakte, liet hij in 1633 een stenen reliëf maken. Aan de achterkant van de poortingang naar Paushuize, is een steen geplaatst van een Romeinse soldaat die op het punt staat een kogel te gooien. Hieronder staat de spreuk: "Non omne quod minatur ferit" (niet alles wat dreigt treft ook).

In 1643 werd hij levenslang uit het Sticht verbannen vanwege zijn 'lichtzinnige levensstijl'. Daniël d'Ablaing verkocht het huis aan de deken van Sint Pieter, Jacob van Asch van Wijk. Onder hem werd de claustraliteit van het huis afgekocht en werden de banden met het kapittel van het Sint Pieter verbroken.

 


Franse bezetting

In 1672 (het rampjaar) vestigde de Franse bezetter enige tijd haar hoofdkwartier in Paushuize. De hertog van Luxemburg, opperbevelhebber van het Franse bezettingsleger en tevens gouverneur van de stad, zwaaide er de scepter.

De Fransen organiseerden diverse braspartijen. Een van de hoogtepunten was een groot feest in aanwezigheid van de hertog van Orléans, broer van Zonnekoning, Lodewijk XIV. In 1674 vertrokken de Franse bezetters het land en lieten de bevolking van Stad en Sticht in honger en armoede achter.

 


Vrede van Utrecht

Tijdens het congres van 1712 werd de Vrede van Utrecht ingeluid. Graaf Von Sinzendorf und Thanhausen, afgezant van keizer Karel VI, betrok met zijn gevolg het gebouw aan de Pausdam. Een paar jaar later liet een nieuwe eigenaresse van Paushuize de hoofdingang van het binnenhof naar de straat Achter Sint Pieter verplaatsen.

 


Groot en Klein Paushuize

Toen de weduwe Hinlopen in 1750 overleed, nam haar dochter Sara "Klein Paushuize" in bezit. "Groot Paushuize" was verkocht aan Jan Floris graaf van Nassau La Lecq. "Klein Paushuize"en "Groot Paushuize" bleven gescheiden, totdat de provincie Utrecht "Klein Paushuize" in 1977 aankocht van toenmalige eigenaar De Nederlandse Bank en weer aan "Groot Paushuize" toevoegde.

 


Willem Gravelaar

In 1798 is Paushuize publiek geveild en gekocht door de kok en pasteibakker Willem Gravelaar. Deze vestigde er een eethuis en logement (het Logement Groot Paushuizen). Groot Paushuizen werd beschouwd als een van de beste hotels van de stad Utrecht.

 


Koning Lodewijk Napoleon en Koningin Hortense

In 1807 hebben Koningin Hortense (echtgenote van Lodewijk Napoleon) en haar oudste zoon (Napoleon Charles) er op doorreis van Mainz naar Den Haag, één nacht gelogeerd. Zij stond de weduwe Gravelaar toe, het hotel voortaan 'Hotel van de Koningin van Holland' te noemen.

Koning Lodewijk Napoleon verplaatste zijn koninklijke residentie van Den Haag naar Utrecht. In afwachting van de verbouwing van zijn huizen aan de Wittevrouwenstraat tot paleis, verbleef hij ongeveer 4 weken in het hotel.

 


Buitenlandse Zaken en koffiehuis

Na het vertrek van de koning was het departement van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk Holland er enkele maanden gehuisvest. Daarna heeft het gebouw enkele jaren dienst gedaan als koffiehuis.

 

Tussen 1814 en 1957 was het Rijk eigenaar van Paushuize. In 1814 werd J.M. baron van Tuyll van Serooskerken, onder Koning Willem I, gouverneur van de provincie Utrecht. Hij drong er bij de regering op aan, Paushuize als zijn ambtswoning aan te wijzen. In die jaren werden er al vaak hoogwaardige gasten in Paushuize ontvangen, zoals Koning Willem III in 1853.

 

Tot 1954 woonden 4 gouverneurs en 11 commissarissen van de Koning(in) in Paushuize. Uitzondering hierop, was de Tweede Wereldoorlog. In die periode verbleven er twee NSB-ers in de functie van commissaris der Provincie (niet: der Koningin!). Zij ontvingen in 1944 Heinrich Himmler en Anton Mussert in het pand.

 


Ontvangsten

Na 1954 kreeg Paushuize een andere functie. Paushuize is ruim 50 jaar eigendom van de provincie Utrecht.

Na 1954 heeft geen enkele commissaris van de Koningin Paushuize bewoond.

 

Het gebouw doet dienst als functionele residentie van de Utrechtse commissaris van de Koningin. Daarnaast wordt Paushuize ook als ontmoetingsplaats voor representatieve aangelegenheden, ontvangsten, bijeenkomsten en trouwerijen gebruikt.

 


Prinses Beatrix

Zo ontvingen de stad en de provincie Utrecht samen in 1965 toenmalig prinses Beatrix en prins Claus. Zij waren toen net verloofd en maakten een ronde door het land om zichzelf voor te stellen als prinselijk paar. Zie ook de artikelen die bewaard zijn gebleven in de kranten uit die tijd.

 


Paus Johannes Paulus II

De historische betekenis van het monument is nog eens extra onderstreept toen Johannes Paulus II op uitnodiging van de provincie is ontvangen op Paushuize, tijdens zijn bezoek aan Nederland in 1985. Dat was ongeveer viereneenhalve eeuw nadat Adrianus VI, Paushuize als pied à terre wilde gebruiken.

 


Huwelijksvoltrekking prins Bernhard van Vollenhoven en Annette Sekrève

Op 6 juli 2000 vond de huwelijksvoltrekking van

prins Bernhard van Vollenhoven en Annette Sekrève in de Balzaal in Paushuize plaats.

Klik hier om de mobiele website te tonen.